NACRT ZAKONA O STRUČNIM ISPITIMA - Tekst propisa

I. OSNOVNE ODREDBE

Predmet zakona

Član 1.

Ovim zakonom uređuju se jedinstveni standardi, kriterijumi i merila za uvođenje i sprovođenje stručnih ispita.

II. STRUČNI ISPITI

Pojam stručnog ispita

Član 2.

Pod stručnim ispitima, u smislu ovog zakona, podrazumevaju se ispiti potrebni za vršenje određenih poslova, odnosno za rad na određenim poslovima, ispiti za dozvolu za rad u državnom organu, organu autonomne pokrajine, organu jedinice lokalne samouprave i drugim organima, organizacijama i ustanovama koja vrše javna ovlašćenja i ispiti koji su uslov za obavljanje drugih delatnosti utvrđenih posebnim zakonom, odnosno propisom, a koje sprovode državni organi i imaoci javnih ovlašćenja (u daljem tekstu: stručni ispit).

Vrste stručnih ispita

Član 3.

Stručni ispiti mogu biti opšti stručni ispit i posebni stručni ispiti.

Opšti stručni ispit je državni stručni ispit, koji se polaže za vršenje određenih poslova, odnosno za rad na određenim poslovima u državnom organu, organu autonomne pokrajine, organu jedinice lokalne samouprave i drugim organima, organizacijama i ustanovama koja vrše javna ovlašćenja.

Poseban stručni ispit je ispit potreban za radna mesta sa posebnim dužnostima i ovlašćenjima u državnom organu, organu autonomne pokrajine, organu jedinice lokalne samouprave i drugim organima, organizacijama i ustanovama koja vrše javna ovlašćenja i ispit koji je uslov za obavljanje druge delatnosti utvrđene posebnim zakonom, odnosno propisom.

Odnos opšteg i posebnih stručnih ispita

Član 4.

Poseban stručni ispit mora odražavati svrhu zbog koje se uvodi i ne može da sadrži oblasti koje su obuhvaćene državnim stručnim ispitom.

Izuzetno, uz prethodnu saglasnost ministarstva nadležnog za sistem državne uprave (u daljem tekstu: Ministarstvo), poseban stručni ispit može da obuhvati oblast koja je utvrđena državnim stručnim ispitom, ako sadržaj te oblasti u programu posebnog stručnog ispita u potpunosti ili pretežno ne odgovara programu državnog stručnog ispita.

Uređenje stručnih ispita

Član 5.

Državni stručni ispit se uređuje zakonom koji utvrđuje prava i dužnosti državnih službenika.

Izuzetno, zakonima koji uređuju prava i dužnosti iz radnog odnosa zaposlenih u organu autonomne pokrajine, organu jedinice lokalne samouprave i drugim organima, organizacijama i ustanovama koja vrše javna ovlašćenja uređuje se ko ima obavezu polaganja državnog stručnog ispita, rok za polaganje državnog stručnog ispita i ko podnosi zahtev za polaganje državnog stručnog ispita.

Poseban stručni ispit se uređuje zakonom u oblasti državne uprave na koju se poseban stručni ispit odnosi.

Obavezni elementi uređenja stručnih ispita

Član 6.

Zakonima iz člana 5. st. 1. i 3. ovog zakona obavezno se utvrđuje: naziv stručnog ispita, svrha stručnog ispita, organ državne uprave u čijoj nadležnosti su poslovi stručnog ispita, poveravanje određenih poslova stručnog ispita i imalac javnih ovlašćenja, ko ima obavezu polaganja stručnog ispita, izuzeci od polaganja stručnog ispita, rok za polaganje stručnog ispita, ko podnosi zahtev za polaganje stručnog ispita, organ koji odlučuje o zahtevu za polaganje stručnog ispita, pravo na pravnu zaštitu i naziv tela koje sprovodi stručni ispit.

Druga pitanja od značaja za uređenje stručnog ispita

Član 7.

Oblasti koje čine sadržinu ispitnih predmeta stručnog ispita, program stručnog ispita, način rada tela za sprovođenje stručnog ispita i lica koja učestvuju u organizaciji i sprovođenju stručnog ispita, način polaganja stručnog ispita i druga pitanja od značaja za stručni ispit utvrđen zakonima iz člana 5. st. 1. i 3. ovog zakona, bliže uređuje rukovodilac organa državne uprave, odnosno drugog državnog organa u čijoj nadležnosti su poslovi stručnog ispita (u daljem tekstu: rukovodilac državnog organa u čijoj nadležnosti su poslovi stručnog ispita).

Poveravanje poslova stručnog ispita

Član 8.

Određeni poslovi stručnog ispita se mogu zakonom poveriti autonomnim pokrajinama, ustanovama, javnim agencijama i drugim organizacijama (u daljem tekstu: imaoci javnih ovlašćenja).

III. OBLASTI STRUČNOG ISPITA

Obuhvat stručnog ispita

Član 9.

Stručni ispit se sastoji od oblasti koje su povezano pitanje sa svrhom njegovog uvođenja.

Svaka od oblasti stručnog ispita čini ispitni predmet.

Program stručnog ispita

Član 10.

Programom stručnog ispita utvrđuje se sadržina ispitnih predmeta.

Program stručnog ispita, osim sadržine ispitnih predmeta, obuhvata pravne izvore i spisak literature za ispitne predmete koji ga čine.

IV. SPROVOĐENjE STRUČNOG ISPITA

Telo za sprovođenje stručnog ispita

Član 11.

Stručni ispit sprovodi ispitna komisija.

Posebnim zakonom se može urediti i drukčiji naziv tela koje sprovodi stručni ispit.

Obrazovanje ispitne komisije

Član 12.

Ispitnu komisiju rešenjem obrazuje rukovodilac državnog organa u čijoj nadležnosti su poslovi stručnog ispita, odnosno imalac javnih ovlašćenja, na vremenski period od četiri godine.

Rešenje iz stava 1. ovog člana obavezno sadrži izreku i obrazloženje.

Rešenje iz stava 1. ovog člana sa izrekom objavljuje se u službenom glasilu Republike Srbije.

Sastav ispitne komisije

Član 13.

Ispitna komisija ima onoliki broj članova koliko ima ispitnih predmeta obuhvaćenih programom stručnog ispita.

Ispitna komisija ima predsednika, koji može imati zamenika.

Predsednik, zamenik predsednika i članovi ispitne komisije moraju imati visoko obrazovanje u obrazovno-naučnom ili obrazovno-umetničkom polju odgovarajućem oblastima koje čine stručni ispit stečeno na osnovnim akademskim studijama u obimu od najmanje 240 ESPB bodova, master akademskim studijama, specijalističkim akademskim studijama, specijalističkim strukovnim studijama, odnosno na osnovnim studijama u trajanju od najmanje četiri godine ili specijalističkim studijama na fakultetu, najmanje devet godina radnog iskustva u struci i stručno-profesionalni doprinos oblastima koje čine program stručnog ispita.

Rukovodilac državnog organa u čijoj nadležnosti su poslovi stručnog ispita bliže uređuje kriterijume koji određuju stručno-profesionalni doprinos oblastima koje čine program stručnog ispita, dodatne uslove za određivanje u ispitnu komisiju i način rada ispitne komisije.

Sekretar ispitne komisije

Član 14.

Ispitna komisija ima sekretara, koji obavlja stručne i administrativne poslove za potrebe ispitne komisije.

Sekretar ispitne komisije ima zamenika.

Sekretar i zamenik sekretara određuju se iz reda zaposlenih u državnom organu u čijoj nadležnosti su poslovi stručnog ispita, odnosno zaposleni kod imaoca javnih ovlašćenja na poslovima stručnog ispita i mora imati stečeno visoko obrazovanje iz naučne oblasti pravne nauke na osnovnim akademskim studijama u obimu od najmanje 240 ESPB bodova, master akademskim studijama, specijalističkim akademskim studijama, specijalističkim strukovnim studijama, odnosno na osnovnim studijama u trajanju od najmanje četiri godine ili specijalističkim studijama na fakultetu i najmanje pet godina radnog iskustva u struci.

Rešenjem iz člana 12. ovog zakona određuju se sekretar i zamenik sekretara ispitne komisije.

Ispitivači

član 15.

U sprovođenju stručnog ispita učestvuju ispitivači.

Za svaki ispitni predmet određuje se po pravilu, dva ispitivača.

Ispitivač mora imati visoko obrazovanje u obrazovno-naučnom ili obrazovno-umetničkom polju odgovarajućem oblastima koje čine stručni ispit stečeno na osnovnim akademskim studijama u obimu od najmanje 240 ESPB bodova, master akademskim studijama, specijalističkim akademskim studijama, specijalističkim strukovnim studijama, odnosno na osnovnim studijama u trajanju od najmanje četiri godine ili specijalističkim studijama na fakultetu, najmanje sedam godina radnog iskustva u struci i stručno-profesionalni doprinos oblasti za koju se određuje za ispitivača.

Predsednik, zamenik predsednika i članovi ispitne komisije određuju se istovremeno i za ispitivače na pojedinim ispitnim predmetima.

Rešenjem iz člana 12. ovog zakona određuju se ispitivači za pojedine ispitne predmete.

V. EVIDENCIJA O POLOŽENOM STRUČNOM ISPITU

Nadležnost za vođenje Evidencije

Član 16.

Evidenciju o položenom stručnom ispitu (u daljem tekstu: Evidencija), kao jedinstvenu elektronsku bazu podataka o svim licima koja su položila stručni ispit, vodi državni organ u čijoj nadležnosti su poslovi stručnog ispita, odnosno imalac javnih ovlašćenja u skladu sa zakonom.

Podaci koji se upisuju u Evidenciju

Član 17.

U Evidenciju se obavezno upisuje:

1) ime i prezime lica koje je položilo stručni ispit;

2) dan, mesec i godinu, mesto i opštinu, odnosno grad rođenja, a ako je lice rođeno u inostranstvu i naziv države rođenja;

3) jedinstveni matični broj građana;

4) naziv visokoškolske ustanove, vrsta stečenog obrazovanja i stručni naziv, odnosno naziv završene srednje škole i obrazovni profil;

5) naziv državnog organa, imaoca javnih ovlašćenja, odnosno drugog poslodavca kod koga je lice koje je položilo stručni ispit zaposleno;

6) broj i datum rešenja kojim je odobreno polaganje stručnog ispita;

7) datum polaganja stručnog ispita;

8) program po kome je lice položilo stručni ispit;

9) podaci o ostvarenom opštem uspehu na stručnom ispitu;

10) broj i datum izdatog uverenja o položenom stručnom ispitu.

VI. UVERENjE O POLOŽENOM STRUČNOM ISPITU

Nadležnost za izdavanje Uverenja

Član 18.

Uverenje (sertifikat, potvrdu) o položenom stručnom ispitu (u daljem tekstu: Uverenje) izdaje državni organ u čijoj nadležnosti su poslovi stručnog ispita, odnosno imalac javnih ovlašćenja, na osnovu podataka upisanih u Evidenciju.

Uverenje u formi elektronskog dokumenta je sastavni deo Evidencije.

Sadržaj Uverenja

Član 19.

Uverenje obavezno sadrži podatke koji se odnose na:

1) ime i prezime lica koje je položilo stručni ispit;

2) dan, mesec i godinu, mesto i opštinu, odnosno grad rođenja, a ako je lice rođeno u inostranstvu i naziv države rođenja;

3) jedinstveni matični broj građana;

4) naziv visokoškolske ustanove, nivo i vrsta stečenog obrazovanja i stručni naziv, odnosno naziv završene srednje škole i obrazovni profil;

5) naziv stručnog ispita;

6) program po kome je lice položilo stručni ispit, ako je ovaj podatak relevantan za utvrđivanje vrste ispita koje je lice položilo;

7) datum polaganja stručnog ispita;

8) podatak o ostvarenom opštem uspehu na stručnom ispitu.

Obrazac uverenja iz stava 1. ovog člana propisuje rukovodilac državnog organa u čijoj nadležnosti su poslovi stručnog ispita.

Obrasce uverenja iz stava 1. ovog člana tehnički izrađuje i štampa Narodna banka Srbije - Zavod za izradu novčanica i kovanog novca - Topčider, na zaštićenoj hartiji, sa elementima zaštite koji se utvrđuju propisom iz stava 3. ovog člana.

VII. PRIPREMA ZA POLAGANjE STRUČNOG ISPITA

Program obuke

Član 20.

Priprema za polaganje stručnog ispita sprovodi se pohađanjem programa obuke, pre polaganja stručnog ispita, u skladu sa zakonima iz člana 5. ovog zakona.

Literatura za pripremu za polaganje stručnog ispita

Član 21.

Državni organ u čijoj nadležnosti su poslovi stručnog ispita može da priprema i izdaje publikacije za pripremu za polaganje stručnog ispita.

Publikacija iz stava 1. ovog člana objavljuje se na internet prezentaciji organa.

VIII. TROŠKOVI POLAGANjA STRUČNOG ISPITA

Troškovi stručnog ispita

Član 22.

Visina troškova polaganja stručnog ispita utvrđuje se zakonom kojim se uređuju republičke administrativne takse, u skladu sa metodologijom i načinom utvrđivanja troškova pružanja javne usluge.

Naknada za rad

Član 23.

Predsedniku, zameniku predsednika, članovima ispitne komisije, sekretaru i zameniku sekretara ispitne komisije i ispitivačima pripada naknada z rad.

Kriterijume i merila za utvrđivanje visine naknade za lica iz stava 1. ovog člana propisuje Vlada.

Visinu naknade iz stava 2. ovog člana rešenjem utvrđuje rukovodilac državnog organa u čijoj nadležnosti su poslovi stručnog ispita.

IX. USLUGE ELEKTRONSKE UPRAVE U STRUČNIM ISPITIMA

Elektronsko upravno postupanje i elektronske usluge u stručnim ispitima

Član 24.

Organ nadležan za projektovanje, usklađivanje, razvoj i funkcionisanje sistema elektronske uprave, u saradnji sa državnim organom u čijoj nadležnosti su poslovi stručnog ispita, odnosno imalac javnih ovlašćenja uspostavlja softversko rešenje koje na jednom mestu omogućava elektronsko upravno postupanje, odnosno postupanje u upravnim stvarima stručnog ispita elektronskim putem.

Softversko rešenje iz stava 1. ovog člana obuhvata i elektronske procedure koje se odnose na rad ispitne komisije i ispitivača.

X. REGISTAR STRUČNIH ISPITA

Centralna baza podataka o stručnim ispitima

Član 25.

Registar stručnih ispita (u daljem tekstu: Registar) je centralizovana baza podataka o stručnim ispitima iz člana 3. ovog zakona.

Nadležnost za uspostavljanje i upravljanje Registrom

Član 26.

Registar uspostavlja i njime upravlja Ministarstvo.

Upravljanje Registrom podrazumeva poslove sprovođenja kontrole upisa podataka i promene podataka u Registar.

Način vođenja Registra

Član 27.

Registar se vodi kao jedinstvena elektronska baza podataka.

Druga pitanja od značaja za vođenje i kontrolu podataka, odnosno promene podataka upisanih u Registar bliže uređuje ministar nadležan za sistem državne uprave (u daljem tekstu: ministar).

Podaci koji se upisuju u Registar

Član 28.

U Registar se upisuju podaci o stručnom ispitu i promene tih podataka, i to:

1) naziv stručnog ispita;

2) pravni osnov na osnovu koga je stručni ispit uveden;

3) datum početka primene propisa kojim je stručni ispit uveden, odnosno na osnovu koga se sprovodi;

4) da li je zakon na osnovu koga je stručni ispit uveden usklađen sa ovim zakonom;

5) da li je donet podzakonski propis koji bliže utvrđuje druga pitanja od značaja za uređenje stručnog ispita;

6) organ državne uprave u čijoj nadležnosti su poslovi stručnog ispita;

7) oblasti, odnosno ispitni predmeti koje obuhvata stručni ispit;

8) naziv tela za sprovođenje stručnog ispita;

9) da li su poslovi stručnog ispita povereni imaocu javnih ovlašćenja;

10) imalac javnih ovlašćenja kome su povereni poslovi stručnog ispita;

11) poslovi stručnog ispita koji su povereni imaocu javnih ovlašćenja;

12) ko ima obavezu polaganja stručnog ispita;

13) pravni osnov za polaganje stručnog ispita;

14) javne isprave na osnovu kojih se odlučuje o zahtevu za polaganje stručnog ispita;

15) visina troškova stručnog ispita;

16) da li je uspostavljeno elektronsko postupanje i elektronske usluge u stručnom ispitu;

17) pravni osnov i datum ukidanja stručnog ispita.

Korišćenje i zaštita podataka iz Registra

Član 29.

Korišćenje i zaštita podataka upisanih u Registar vrši se u skladu sa zakonom koji uređuje elektronsku upravu.

Upis podataka u Registar

Član 30.

Državni organ, odnosno imalac javnih ovlašćenja u obavezi je da u Registar upiše podatke iz člana 28. ovog zakona, najkasnije u roku od 30 dana od dana isteka roka iz člana 39. ovog zakona, odnosno do dana stupanja na snagu zakona kojim se uvodi stručni ispit.

Državni organ, odnosno imalac javnih ovlašćenja u obavezi je da u Registar upiše promenu podataka iz člana 28. ovog zakona, najkasnije narednog dana od dana nastale promene.

Državni organ, odnosno imalac javnih ovlašćenja je dužan da vrši proveru unetih podataka i da potvrđuje ispravnost podataka upisanih u Registar, i da o tome obaveštava Ministarstvo.

Kontrola podataka upisanih u Registar

Član 31.

Kontrola podataka, odnosno promene podataka upisanih u Registar vrši Ministarstvo.

Kontrola podataka, odnosno promene podataka upisanih u Registar obuhvata proveru potpunosti, ažurnosti i tačnosti tih podataka.

Ovlašćena službena lica za upis i kontrolu podataka u Registru

Član 32.

Rukovodilac državnog organa u čijoj nadležnosti su poslovi stručnog ispita, odnosno imaoca javnih ovlašćenja rešenjem određuje:

1) ovlašćeno službeno lice koje vrši upis podataka i promene podataka u Registar u skladu sa članom 28. i 30. ovog zakona;

2) administratora organa koji vrši proveru unetih podataka i potvrđuje ispravnost podataka upisanih u Registar u skladu sa članom 28. i 30. ovog zakona.

Ministar rešenjem određuje jedno ili više službenih lica za kontrolu upisanih podataka, odnosno promena podataka u Registar.

XI. NADZOR

Član 33.

Nadzor nad sprovođenjem ovog zakona vrši Ministarstvo, preko upravne inspekcije.

XII. KAZNENE ODRDBE

Prekršaj ovlašćenog službenog lica i administratora organa

Član 34.

Novčanom kaznom od 5.000 do 150.000 dinara kazniće se za prekršaj fizičko lice:

1) ovlašćeno službeno lice koje ne upiše podatke i promene u Registar (član 32. stav 1 tačka 1);

2) administrator organa koji ne vrši proveru unetih podataka i ne potvrđuje ispravnost podataka upisanih u Registar, odnosno o tome ne obavesti Ministarstvo (član 32. stav 1. tačka 2);

3) služebno lice određeno rešenjem Ministra koje ne vrši kontrolu upisanih podataka osnosno promena u Registru (član 32. stav 2).

Član 35.

Novčanom kaznom od 5.000 do 150.000 dinara kazniće se za prekršaj odgovorno lice u državnom organu odnosno u imaocu javnih ovlašćenja:

1) ako u Registar ne upiše podatke iz člana 28. ovog zakona, najkasnije u roku od 30 dana od dana isteka roka iz člana 39. ovog zakona, odnosno do dana stupanja na snagu zakona kojim se uvodi stručni ispit;

2) u Registar ne upiše promenu podataka iz člana 28. ovog zakona, najkasnije narednog dana od dana nastale promene;

3) ako ne vrši proveru unetih podataka i ne potvrđuje ispravnost podataka upisanih u Registar, odnosno o tome ne obaveštava Ministarstvo.

XIII. PRELAZNE I ZAVRŠNE ODREDBE

Obaveza usklađivanja propisa

Član 36.

Zakoni iz člana 5. ovog zakona uskladiće se sa odredbama ovog zakona do 1. januara 2028. godine.

U roku od šest meseci od dana stupanja na snagu zakona iz stav 1. ovog člana, rukovodilac državnog organa u čijoj nadležnosti su poslovi stručnog ispita, donosi propise za izvršavanje ovog zakona.

Odnos opšteg i posebnih stručnih ispita do usklađivanja posebnih zakona

Član 37.

Lice koje je položilo državni stručni ispit po programu koji je sadržao ispitni predmet koji je obuhvaćen posebnim stručnim ispitom polaže samo preostale ispitne predmete utvrđene u programu posebnog stručnog ispita.

Rok za donošenje podzakonskog propisa

Član 38.

Vlada donosi propise za izvršavanje ovog zakona u roku od šest meseci od dana stupanja na snagu ovog zakona.

Ministar donosi propise za izvršavanje ovog zakona u roku od šest meseci od dana stupanja na snagu ovog zakona.

Rok za uspostavljanje Registra stručnih ispita

Član 39.

Ministarstvo je dužno da uspostavi Registar u roku od 18 meseci od dana stupanja na snagu ovog zakona.

Rok za izradu softverskog rešenja

Član 40.

Softversko rešenje iz člana 24. ovog zakona nadležni organ izradiće u roku od 36 meseci od dana stupanja na snagu ovog zakona.

Stupanje na snagu

Član 41.

Ovaj zakon stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u “Službenom glasniku Republike Srbije”.

IZ OBRAZLOŽENJA

II. RAZLOZI ZA DONOŠENjE ZAKONA

Oblast upravljanja ljudskim resursima u svim do sada donetim strategijama reforme državne uprave, odnosno javne uprave zauzima jedno od centralnih mesta u ukupnim reformskim procesima, kako bi se obezbedili uslovi za kontinuiranu izgradnju kompetentne i stabilne kadrovske strukture u javnoj upravi, koja je jedan od važnih kriterijuma za ocenu spremnosti Republike Srbije da postane članica Evropske unije.

U ovom procesu posebno mesto dato je stručnom usavršavanju i stručnom osposobljavanju, zbog čega je Strategijijom reforme javne uprave u Republici Srbiji za period od 2021. do 2030. godine (“Službeni glasnik RS”, br. 42/21 i 9/22), u okviru oblasti Upravljanje ljudskim resursima, utvrđen Poseban cilj 4. Razvijen i implementiran funkcionalan i inovativan sistem stručnog usavršavanja i stručnih ispita u javnoj upravi zasnovan na analizi potreba za unapređenjem kompetencija, odnosno znanja, veština i sposobnosti zaposlenih u javnoj upravi, čijim su merama i aktivnostima naglašeni aspekti koji treba da doprinesu ostvarivanju utvrđenih reformskih ciljeva u ovoj oblasti.

Između ostalog, navedenim posebnim ciljem, prvi put, u reformski proces uključena je oblast stručnih ispita, koji su od njihovog uvođenja imali i zadržali stabilno mesto nezaobilaznog uslova za rad u državnim organima, organima autonomnih pokrajina, organima jedinica lokalne samouprave (u daljem tekstu: državni i drugi organi) i kod imalaca javnih ovlašćenja, ali i na poslovima izvan ovog sistema.

S tim u vezi, potrebno je naglasiti da oblast stručnih ispita u našem pravnom sistemu ima tradiciju dužu od jednog veka, započetu fragmentalnim praksama iz 19. veka, preko normativnog uvođenja ispita za činovničku službu 1931. godine, do današnjeg sistema koji se bazira na osnovama uspostavljenim šezdesetih godina prošlog veka.

U međuvremenu, stručni ispiti su se razvili u instrument upravljanja ljudskim resursima koji ima funkciju verifikacije znanja neophodnih za samostalan rad u struci, završna su faza u procesu stručnog osposobljavanja, uslov su za zasnivanje radnog odnosa ili rad na određenim poslova, a u propisanim slučajevima i za napredovanje u više zvanje, te se mogu posmatrati kao regulatorni mehanizam koji obezbeđuje kadrovsku osposobljenost, standardizaciju znanja i ujednačavanje kvaliteta rada zaposlenih u državnim i drugim organima i kod imalaca javnih ovlašćenja.

Međutim, izostanak jedinstvenog normativnog uređenja standarda za uvođenje i funkcionisanje stručnih ispita u sistemu državne uprave, uslovio je neplansko i necelovito regulisanje ove oblasti, koje nalazimo, po pravilu, u značajnom broju materijalnih zakona u upravnim oblastima kojima stručni ispit pripada, kao i u podzakonskim propisima donetim na osnovu ovih zakona.

Imajuću u vidu da do sada nije uspostavljen registar svih stručnih ispita, sa ciljem njihovog identifikovanja, prikupljeni su podaci od nadležnih organa, prema kojima u sistemu državne uprave postoji 105 stručnih ispita - državni stručni ispit,

19 posebnih stručnih ispita u smislu Zakona o državnim službenicima, 71 drugi stručni ispit i 14 ispita za dozvolu za rad, od kojih 74 organizuju i sprovode organi državne uprave i 31 koji organizuju i sprovode imaoci javnih ovlašćenja.

Iako se ovi stručni ispiti zasnivaju na istim ili sličnim elementima, njihovo uvođenje i funkcionisanje je sektorsko, bez strukture koja ima sistemski karakter, budući da nije zasnovano na jedinstvenim standardima, kriterijumima i merilima. Ovakvo stanje za posledicu ima nepotpuna i/ili nedovoljno precizna zakonska rešenja, zbog čega se pitanja koja po svojoj prirodi predstavljaju suštinske elemente pravnog režima stručnih ispita često uređuju podzakonskim propisom.

S tim u vezi, potrebno je ukazati da u našem pravnom sistemu nije jedinstveno precizirani: pojam stručnog ispita, vrste stručnih ispita i njihov međusobni odnos, obavezni elementi stručnih ispita, način uređenja specifičnosti svakog od njih, ključne komponente i logička struktura stručnog ispita, strukturisana organizacija i sprovođenje stručnog ispita, sistematizovane procedure evidentiranja i verifikacije stručnih ispita, kao i finansijski aspekti polaganja stručnih ispita. Takođe, određena pitanja značajna za ovu oblast do sada nikada nisu bila uređena, poput, uspostavljanja sistemske nadzorne funkcije, integracije elektronskih standarda u oblast stručnih ispita ili institucionalizacije pripremnog procesa za polaganje ispita i njegovo povezivanje sa sistemom stručnog usavršavanja u javnoj upravi.

U tom smislu, radi prevazilaženja zatečenog stanja, potrebno je pristupiti jedinstvenom propisivanju minimuma jednstvenih standarda, kritetijuma i merila, odnosno opštih pravila za sve stručne ispite - donošenjem lex generalis u ovoj oblasti, a zatim, uvažavajući specifičnosti svakog od njih i usklađivanje posebnih zakona u određenim upravnim oblastima koji sadrže uređenje pojedinačnih stručnih ispita sa osnovnim Zakonom o stručnim ispitima.

Krajnji cilj ove reforme, koja bi nakon regulatorne funkcije, trebala da obezbedi organizacionu i digitalnu transformaciju oblasti stručnih ispita, jeste da se uvede red i obezbedi veća pravna sigurnost kako za sistem kome su stručni ispiti namenjeni, tako i za lica koja imaju obavezu polaganja tih ispita.

III. OBJAŠNjENjE OSNOVNIH PRAVNIH INSTITUTA I POJEDINAČNIH REŠENjA

Osnovne odredbe (član 1)

Uvodnom odredbom se uređuje oblast odnosa koji se reguliše, a to su jedinstveni standardi, kriterijumi i merila za uvođenje i sprovođenje stručnih ispita.

U odnosu na predmet uređenja, ovaj zakon ima odlike organizacionog propisa, dok su materijalni elementi stručnih ispita predmet uređenja propisa u određenoj upravnoj oblasti u kojoj se stručni ispit uvodi, u skladu sa ovim zakonom.

Stručni ispiti (čl. 2-8)

Sam pojam stručnog ispita definisan je s jedne strane, u skladu sa strateškim pravcima i potrebama unapređenja i ostvarivanja ciljeva reforme u ovoj oblasti, a s druge strane uvažavanjem osnovnih teorijskih elemenata te pojave u pravu.

Pri tome, preciziranje pojma stručnog ispita ima za cilj da obezbedi jedinstveno razumevanje instituta stručnog ispita u sistemu državne uprave i otkloni postojeće nedoumice u pogledu njegove pravne prirode i svrhe. U tom smislu, pod stručnim ispitom, u smislu ovog zakona, podrazumevaju se ispiti potrebni za vršenje određenih poslova, odnosno za rad na određenim poslovima, ispiti za dozvolu za rad u državnom organu, organu autonomne pokrajine, organu jedinice lokalne samouprave i drugim organima, organizacijama i ustanovama koja vrše javna ovlašćenja i ispiti koji su uslov za obavljanje drugih delatnosti utvrđenih posebnim zakonom, odnosno propisom, a koje sprovode državni organi i imaoci javnih ovlašćenja.

Uređenje vrsta stručnih ispita obezbeđuje sistematizaciju u ovoj oblasti, kao i jasno razgraničenje između opšteg stručnog ispita koji se odnose na sistem u celini i posebnih ispita koji se odnose na specifične upravne oblasti.

S tim u vezi, propisuje se da poseban stručni ispit mora odražavati svrhu zbog koje se uvodi i ne može da sadrži oblasti koje su obuhvaćene državnim stručnim ispitom, kao opštim stručnim ispitom. Uzimajući u obzir celinu pravnog sistema, ostavlja se mogućnost da izuzetno, uz prethodnu saglasnost ministarstva nadležnog za sistem državne uprave, poseban stručni ispit može da obuhvati oblast koja je utvrđena državnim stručnim ispitom, ako sadržaj te oblasti u programu posebnog stručnog ispita u potpunosti ili pretežno ne odgovara programu državnog stručnog ispita.

Na ovaj način ostvaruje se funkcija posebnog stručnog ispita koji treba da obezbedi sticanje specijalizovanih znanja neophodnih za obavljanje poslova u konkretnoj oblasti rada. Takođe, doprinosi ne samo svrsishodnosti obuhvata programa stručnog ispita, već i da se ne vrši multiplicirana provera znanja na istim osnovama koja ne ostvaruju svrhu stručnog ispita, zatim smanjuju se troškovi polaganja stručnog ispita za nadležni organ i lica koja imaju obavezu polaganja ili su zainteresovana za polaganje stručnog ispita i drugo.

U odnosu na vrste stručnih ispita, dalje se propisuje njihovo uređenje i obavezni elementi uređenja, kao polazna osnova za standardizaciju stručnih ispita. Prema predloženim rešenjima, stručni ispit se uvodi zakonom u pripadajućoj upravnoj oblasti i obavezno mora da uredi naziv stručnog ispita, svrhu stručnog ispita, organ državne uprave u čijoj nadležnosti su poslovi stručnog ispita, poveravanje određenih poslova stručnog ispita i imalac javnih ovlašćenja, ko ima obavezu polaganja stručnog ispita, izuzeci od polaganja stručnog ispita, rok za polaganje stručnog ispita, ko podnosi zahtev za polaganje stručnog ispita, organ koji odlučuje o zahtevu za polaganje stručnog ispita, pravo na pravnu zaštitu i naziv tela koje sprovodi stručni ispit, vodeći računa o usklađenosti sa odredbama ovog zakona.

Takođe, propisuje se ovlašćenje da se određena tehnička i organizaciona pitanja bliže urede podzakonskim propisom, u skladu sa ovim zakonom. U tom smislu, oblasti koje čine sadržinu ispitnih predmeta stručnog ispita, program stručnog ispita, način rada tela za sprovođenje stručnog ispita i lica koja učestvuju u organizaciji i sprovođenju stručnog ispita, način polaganja stručnog ispita i druga pitanja od značaja za stručni ispit, delegirana su podzakonskom normiranju.

Oblasti stručnog ispita (čl. 9-10)

U skladu sa svrhom zbog koje se uvodi stručni ispit, definišu se kriterijumi za određivanje njegovog obuhvata, odnosno propisuje da se stručni ispit sastoji od oblasti koje su povezano pitanje sa svrhom njegovog uvođenja, te da svaka od oblasti stručnog ispita čini ispitni predmet, dok se sadržina ispitnih predmeta uređuje programom stručnog ispita, koji pored navedenog, obuhvata pravne izvore i spisak literature za ispitne predmete koji ga čine.

Budući da se na stručnom ispitu, između ostalog, proverava poznavanje važećih propisa kojima su uređene oblasti iz ispitnih predmeta, standardizacija u ovom segmentu omogućava kontinuirano usklađivanje programa stručnog ispita sa izmenama propisa i razvojem prakse, čime se obezbeđuje da njihova sadržina ostane usklađena i funkcionalno povezana sa realnim potrebama sistema.

Sprovođenje stručnog ispita (čl. 11-16)

U sistemu stručnih ispita jedno od najznačajnijih mesta imaju tela za njihovo sprovođenje. Njihova funkcija zahteva stručnost, kompetentnost, iskustvo, nepristrasnost i odgovornost i od presudnog su uticaja na zakonitost, svrsishodnost i legitimitet celokupnog procesa provere i verifikacije znanja lica koja polažu stručne ispite.

Stoga je za ostvarivanje ovih ciljeva potrebno urediti najvažnije opšte (obavezujuće) kriterijume za obrazovanje tela za sprovođenje stručnih ispita, standardizovati njihov naziv, propisati sastav tela, uslove za imenovanje u članstvo ovog tela, za sekretara, odnosno zamenika sekretara tela i ispitivača.

U odnosu na dosadašnje odsustvo jasno propisanih i ujednačenih kriterijuma, ovaj zakon utvrđuje da stručni ispit sprovodi ispitna komisija, ali se posebnim zakonom može urediti i drukčiji naziv tela koje sprovodi stručni ispit (ispitni odbor i sl). Ispitnu komisiju rešenjem obrazuje rukovodilac državnog organa u čijoj nadležnosti su poslovi stručnog ispita, odnosno imalac javnih ovlašćenja, na vremenski period od četiri godine, a radi obezbeđivanja javnosti rada nadležnih organa u ovom segmentu delovanja, propisuje se da se izreka rešenja objavljuje se u službenom glasilu Republike Srbije.

Ispitna komisija može imati onoliki broj članova koliko ima ispitnih predmeta obuhvaćenih programom stručnog ispita, a ima predsednika, koji može imati zamenika.

Predsednik, zamenik predsednika i članovi ispitne komisije moraju imati odgovarajuće kvalifikacije (visoko obrazovanje u obrazovno-naučnom ili obrazovno-umetničkom polju odgovarajućem oblastima koje čine stručni ispit stečeno na osnovnim akademskim studijama u obimu od najmanje 240 ESPB bodova, master akademskim

studijama, specijalističkim akademskim studijama, specijalističkim strukovnim studijama, odnosno na osnovnim studijama u trajanju od najmanje četiri godine ili specijalističkim studijama na fakultetu), radno iskustvo u struci (najmanje devet godina) i stručno-profesionalni doprinos oblastima koje čine program stručnog ispita, čije kritetijume, kao i dodatne uslove za određivanje u ispitnu komisiju bliže određuje rukovodilac državnog organa u čijoj nadležnosti su poslovi stručnog ispita, u skladu sa ovim zakonom i specifičnostima programa i ispitnih predmeta konkretnog stručnog ispita.

Polazeći od toga se predsednik, zamenik predsednika i članovi ispitne komisije određuju istovremeno i za ispitivače na pojedinim ispitnim predmetima, isti kruterijumi su primenjeni i na ispitivače.

Ispitna komisija ima sekretara, koji obavlja stručne poslove za potrebe ispitne komisije, a on može imati zamenika. Kada su u pitanju kriterijumi, sekretar i zamenik sekretara određuju se iz reda zaposlenih u državnom organu u čijoj nadležnosti su poslovi stručnog ispita, odnosno zaposleni kod imaoca javnih ovlašćenja na poslovima stručnog ispita i moraju imati odgovarajuće kvalifikacije (stečeno visoko obrazovanje iz naučne oblasti pravne nauke na osnovnim akademskim studijama u obimu od najmanje

240 ESPB bodova, master akademskim studijama, specijalističkim akademskim studijama, specijalističkim strukovnim studijama, odnosno na osnovnim studijama u trajanju od najmanje četiri godine ili specijalističkim studijama na fakultetu) i najmanje pet godina radnog iskustva u struci.

Evidencija o položenom stručnom ispitu (čl. 17-18)

U skladu sa intenciojm standardizacije u oblasti stručnih ispita, Zakon uređuje vođenje evidencije o položenom stručnom ispitu, kao organizovan i uređen skup međusobno povezanih struktuiranih podataka, koji su takođe, utvrđeni ovim zakonom.

Vođenje ove službene evidencije u skladu sa propisanim jedinstvenim standardima obezbediće pravnu sigurnost i tačnost, konzistentnost i verodostojnost podataka koje ista sadrži.

Istovremeno, ovako uređeni podaci omogućiće druge aspekte koji mogu imati pozitivan uticaj na razvoj ove oblasti, kao što su praćenje uspešnosti kandidata u kontekstu povezivanja stručnih ispita sa stručnim usavršavanjem ili uvođenje statističke i analitičke osnove za unapređenje postupaka u stručnim ispitima.

Uverenje o položenom stručnom ispitu (čl. 19-20)

Trenutno postoji neujednačena praksa u uređenju pitanja koja se odnose na uverenja o položenom stručnom ispitu, kao javne isprave kojom se verifikuje položen ispit i ta činjenica dokazuje u pravnom prometu, budući da su pojedini ili svi elementi koji ga čine uređeni podzakonskim propisima ili internim pravilima organa, često i oni podaci koji se ne mogu propisivati propisima niže pravne snage.

S tim u vezi, Zakon utvrđuje da uverenje o položenom ispitu sadrži najvažnije podatke upisane u evidenciju o položenom ispitu, na osnovu kojih se dokazuje položen stručni ispit.

Takođe, Zakon propisuje ovlašćenje za propisivanje obrasca uverenja o položenom stručnom ispitu i naglašava elemente u vezi sa tehničkom izradom i štampom obrasca, kao neophodnog uslova zaštite od svakog vida zloupotrebe.

Priprema za polaganje stručnog ispita (čl. 21-22)

Zakon uvodi jasnu vezi i uspostavlja odnos između stručnih ispita i stručnog usavršavanja, stavljajući izgrađen sistem stručnog usavršavanja u funkciju podrške licima koja imaju obavezu polaganja ili su zainteresovana za polaganje stručnog ispita, da se relevantno pripreme za uspešno polaganje stručnog ispita.

Uz to, daje se mogućnost državnom organu u čijoj nadležnosti su poslovi stručnog ispita da može da priprema i izdaje publikacije za pripremu za polaganje stručnog ispita i učini ih javno dostupnim svim zainteresovanim licima.

Podrška kandidatima u savladavanju programa stručnih ispita - kroz obuke i publikacije za pripremu za polaganje stručnog ispita, imaće direktan uticaj na uspešnost kandidata na ispitu i njihovu kompetentnost da sa više uspeha odgovore potrebama sistema u kome rade, pa samim tim i na jačanje kapaciteta organa za efektivno i efikasno vršenje svojih nadležnosti.

Troškovi polaganja stručnog ispita (čl. 23-24)

Polazeći od analize finansijskih efekata, predložena zakonska rešenja troškova stručnog ispita i naknada za rad imaju za cilj da na jedinstvenim osnovama urede ovaj segment rada u stručnim ispitima sa celinom sistema javnih prihoda i javnih rashoda.

Predviđa se da se visina troškova polaganja stručnog ispita utvrđuje zakonom kojim se uređuju republičke administrativne takse, u skladu sa jedinstvenom metodologijom utvrđivanja troškova pružanja javne usluge, koja se zasniva na principu stvarnih troškova i obavezi prikazivanja svih troškova nadležnog državnog organa ili imaoca javnih ovlašćenja za pruženu javnu uslugu. Na taj način obezbeđuje se utvrđivanje realnih troškova organizovanja i sprovođenja ispita, kao i njihovo redovno usklađivanje primenom indeksa potrošačkih cena i otklanja postojeća neujednačenost u vrsti prihoda koji se ostvaruje za istu namenu (takse, naknade).

U delu koji se odnosi na naknade za rad lica koja učestvuju u organizaciji i sprovođenju stručnih ispita, predložena rešenja ne stvaraju nove rashode u odnosu na postojeće, već imaju za cilj njihovo uređenje na jedinstvenim i transparentnim osnovama. Očekuje se da će sistemsko i ujednačeno propisivanje kriterijuma doprineti racionalizaciji i ukupnom umanjenju javnih rashoda za ovu namenu, jer je analiza postojećeg stanja ukazala da se naknade za rad, po pravilu, utvrđuju pojedinačnim aktima rukovodilaca organa, bez jedinstvenih merila i jasno utvrđenih kriterijuma, uz uočene razlike u visini naknada za iste ili uporedive poslove, uključujući i razlike između organa državne uprave i imaoca javnih ovlašćenja. Istovremeno, izveštaj Državne revizorske institucije o reviziji svrsishodnosti komisija i drugih stalnih radnih tela u javnom sektoru ukazao je na potrebu utvrđivanja jedinstvenih merila i kriterijuma za naknade u javnom sektoru, što je uzeto u obzir prilikom izrade predloženih rešenja.

Usluge elektronske uprave u stručnim ispitima (čl. 25-24)

Ovim odredbama se u skladu sa načelom sigurnosti elektronske uprave, uređuje uvođenje usluga elektronske uprave u stručnim ispitima i utvrđuju nadležnosti organa za njihovo sprovođenje, sa krajnjim ciljem da se obezbedi zakonitost, efikasnost i transparentnost postupka u ovoj oblasti, kao i jednaki pristup pravu i veću pravnu sigurnost za sva lica koja imaju obavezu polaganja ili su zainteresovana za polaganje stručnih ispita.

Registar stručnih ispita (čl. 26-33)

Do sada u Republici Srbiji nije vođena sistemska evidencija o uvedenim stručnim ispitima, odnosno nije postojao jedinstveni registar stručnih ispita. Ovo stanje je dovodilo do nedostatka preciznih podataka o: broju i vrsti ispita; organima državne uprave i drugim državnim organima u čijoj nadležnosti su poslovi stručnog ispita; oblastima, odnosno ispitnim predmetima koje obuhvataju stručni ispit; nazivima tela za sprovođenje stručnog ispita; da li su i koji poslovi stručnog ispita povereni imaocu javnih ovlašćenja i imaocima javnih ovlašćenja; ko ima obavezu polaganja stručnog ispita; visini troškova stručnog ispita; da li je uspostavljeno elektronsko postupanje i elektronske usluge u stručnom ispitu i dr.

Uvođenje Registra stručnih ispita, u skladu sa ovim zakonom, omogućiće sistemsko praćenje svih relevantnih podataka, obezbeđujući transparentnost, ujednačenu praksu i osnovu za planiranje, kontrolu i dalje unapređenje sistema stručnih ispita u javnoj upravi.

Nadzor (član 34)

Prema rešenju koje Zakon sadrži nadzor nad sprovođenjem ovog zakona vrši ministarstvo nadležno za poslove uprave, preko upravne inspekcije.

Kaznene odrdbe (čl. 34-35)

Radi ostvarivanja ciljeva Zakona predlažu se novčane kazne za prekršaje za slučaj da ovlašćeno službeno lice ne upiše podatke i promene u Registar stručnih ispita, administrator organa ne vrši proveru unetih podataka i ne potvrđuje ispravnost podataka upisanih u Registar stručnih ispita, odnosno o tome ne obavesti ministarstvo nadležno za sistem državne uprave, kao i za slučaj da ovlašćeno služebno lice ministarstva nadležnog za sistem državne uprave ne vrši kontrolu upisanih podataka osnosno promena u Registru stručnih ispita.

Takođe, predlažu se novčane kazne za prekršaje za slučaj ako odgovorno lice u državnom organu odnosno kod imaoca javnih ovlašćenja, u Registar stručnih ispita ne upiše propisane podatke, najkasnije u roku od 30 dana od 18 meseci od dana stupanja na snagu ovog zakona, odnosno do dana stupanja na snagu zakona kojim se uvodi stručni ispit; ne upiše promenu propisanih podataka, najkasnije narednog dana od dana nastale promene, ne vrši proveru unetih podataka i ne potvrđuje ispravnost podataka upisanih u Registar, odnosno o tome ne obaveštava nadležan organ.

Zaprećeni maksimum prekršajnih kazni primeren je težini prekršaja i shodno tome ispod je opšteg zakonskog maksimuma.

Prelazne i završne odrdbe (čl. 36-41)

Zakon sadrži izričita ovlašćenja za usklađivanje odredaba posebnih zakona sa ovim zakonom i za donošenje podzakonskih propisa neophodnih za njegovo izvršavanje, precizno i detaljno utvrđena pitanja koja treba obuhvatiti podzakonskim propisima i jasno određene granice ovlašćenja organa državne uprave koji ih donosi, pa se u skladu sa tim utvrđuje i rok za njihovo donošenje - šest meseci od dana stupanja na snagu ovog zakona.

Zatim se uređuju slučajevi delovanja zakona pro praeterio, odnosno utvrđuje odredbe kojom se uspostavlja odnos opšteg i posebnih stručnih ispita do usklađivanja posebnih zakona.

U skladu sa članom 196. stav 4. Ustava propisuje se da Zakon stupa na snagu osam dana od dana objavljivanja u republičkom službenom glasilu.

IV. PROCENA FINANSIJSKIH SREDSTAVA POTREBNIH ZA SPROVOĐENjE ZAKONA

Sredstva za razvoj i uspostavljanje softverskog rešenja za elektronsko upravno postupanje i elektronske usluge u stručnim ispitima su obezbeđena Zakonom o budžetu Republike Srbije za 2026. godinu (Službeni glasnik RS, broj 108/25), na razdelu 51 - Kancelarija za informacione tehnologije i elektronsku upravu, Programska aktivnost 5003 - Implementacija elektronskih registara organa i organizacija javne uprave i ljudskih resursa u sistemu javne uprave, u iznosu od 60.000.000 dinara. Sredstva će se u narednim godinama planirati u skladu sa ukupnim nivoom rashoda i izdataka budžeta Republike Srbije, navedenog u delu III zakona o budžetu Republike Srbije - Izvršavanje budžeta na razdelu Kancelarije za informacione tehnologije i elektronsku upravu.

Na razdelu 20 - Ministarstvo državne uprave i lokalne samouprave nisu potrebna sredstva u 2026. godini, a u narednim godinama sredstva će se planirati u iznosu od 6.000.000 dinara, u okviru Programa 0607 - Sistem javne uprave, Programska aktivnost 0011 - Stručno usavršavanje i stručni ispiti.

Procena finansijskih sredstava potrebnih za isplatu naknade za rad lica koji učestvuju u organizaciji i sprovođenju stručnih ispita, biće iskazana prilikom dostavljanja finalnog teksta Nacrta zakona, odnosno nakon završetka javne rasprave i prikupljenih mišljenja organa.

Izvor: Vebsajt Ministarstvo državne uprave i lokalne samouprave, 03.04.2026.